من اگر کامروا گشتم ...

 

 

آخر نگهی بسوی ماکن / کاین دولت حسن را زکات است                (سعدی)
دهخدا نیز در لغتنامه خود، زکات را خلاصه یا برگزیده چیزی و در اصطلاح فقهی، آنچه به حکم شرع به درویش و مستحق دهند، تعریف می‌کند که بر هریک از موارد یاد شده و افزون بر آن، مال‌التجاره تعلق می‌گیرد و زکات هر یک از آنها را نصابی است.
نصاب حسن در حد کمال است/ زکاتم ده که مسکین و فقیرم                (حافظ)
زکات، شامل خاندان هاشمی و در واقع، خاندان رسول خدا نمی‌شود و به حکم آیه 60 از سوره مبارکه توبه، ویژه طبقات معینی از مردم است که در آن آیه، بدان اشاره می‌شود.
«صدقه‌ها [زکات مال] فقط به فقرا و بینوایان و عاملان جمع‌آوری زکات و دلجویی‌شدگان، آزادی بردگان، وامداران و [صرف] در راه خدا و در راه ماندگان تعلق دارد که این فریضه‌ای از جانب خداست و خداوند دانای حکیم است.» (سوره توبه آیه 60)
ابوالفضل بهرام‌پور، مترجم و مفسر در تفسیر آیه مذکور، آورده است: این آیه هشت مورد از مصارف زکات را بیان می‌کند که عبارتند از: 1- فقر. 2- بینوایان. در تفاوت فقیر و مسکین گفته‌اند: فقیر کسی است که در زندگی خود کمبود دارد ولی اهل سوال و درخواست کمک نیست. 3- ماموران جمع‌آوری زکات. 4- دلجویی‌شدگان. برای جلب کسانی که در وادی اسلام نیستند. 5- آزادی بردگان و در بند ماندگان. 6- ادای دین به بدهکاران. 7- در راه خدا. 8- در راه ماندگان.
حدیث: امام صادق(ع) فرمود: «اگر همه مردم زکات مال خود را بپردازند، مسلمان فقیر و نیازمندی باقی نمی‌ماند و مردم فقیر و محتاج نمی‌شوند، مگر به خاطر گناه ثروتمندان.»
در لغتنامه دهخدا آمده است: آنچه برای سلامت تن در آغاز ماه پس از صیام به فقیران دهند، زکات فطر و فطریه خوانده می‌شود. فطره در لغت نیز به معنای سرشت، آفرینش، از روی فطرت، طبیعت و خلقتا یا فطرتا گرفته می‌شود.
توانگران را وقف است و نذر و مهمانی / زکات و فطره و اعتاق و هدی و قربانی
در روایات به فواید پرداخت زکات برای فرد و جامعه تاکید بسیار شده است. حضرت زهرا(س) می‌فرمایند: «خداوند، ایمان را وسیله پاکیزگی از شرک و نماز را وسیله دوری از غرور و تکبر قرار داد و زکات را برای پاکیزگی جان و روان و افزایش روزی واجب کرد.» (الاحتجاج ص 99)
امام کاظم(ع) نیز فرمودند: «اموال خود را به وسیله زکات حفظ کنید.» ( تفسیر نمونه آیت‌الله مکارم‌شیرازی، ج 8 ص 12)
همچنین امام باقر (ع) درمورد پرداخت زکات و فواید آن می‌فرمایند: «زکات، روزی را زیاد می‌کند.» (فرهنگ معارف و معاریف ج 6 ص 42)
مولانا در مثنوی می‌گوید:
جوشش و افزونی زر در زکات /عصمت از فحشا و منکر در صلات
صائب نیز در دیوان خود می‌نویسد:
گر باغبان زکات زر گل برون کند / باد خزان طراوت گلشن فزون کند
خاقانی نیز ثمرات زکات در افزون شدن مال و ثروت را اینچنین بیان می‌کند:
زندگانی چو مال میراث است/ که نبینی به فاش جز به زکات      
پس ز طاعت بده زکاتش از آنک / به زکات است مال را برکات
همچنین درباره تاثیر زکات در مصونیت مال و دارایی، ابیات زیر قابل توجه است:
حفظ زر را نیست تدبیری به از بذل زکات /خون گل‌ها را ز منع باغبان باید گرفت
(صائب تبریزی)  
دهد هر کسی مال خود را زکات / به تاراج‌شان کس نیارد برات
(نظامی)
گرچه زکات در قرآن، بیشتر به معنای زکات مال، اعم از واجب و مستحب، استعمال شده است اما در این کتاب الهی، گاهی در مواردی، زکات به آن معنای اصطلاحی که یاد شد، گرفته نشده است. به‌عنوان نمونه، زکات(زکی) در برخی آیات، معنای پاک بودن و طهارت می‌دهد. (سوره مبارکه نور، آیه 21 یا سوره مبارکه شمس، آیه 9) در آیه سی و دوم سوره مبارکه نجم و چهل و نهم سوره مبارکه نساء نیز، زکات به معنای مدح و ثنا گرفته شده است.
اما شاید آیه 177 سوره مبارکه بقره، بهترین آیه برای ستایش زکات‌دهندگان به شمار رود. آیه‌ای که مرحوم ملافتح‌الله کاشانی در خلاصه‌المنهج درمورد آن آورده است: حضرت رسالت(ص) می‌فرمایند: «هر که به این آیه عمل کند، در ایمان کامل باشد.»
ابوالفضل بهرام‌پور، در تفسیر آیه مذکور که موضوع تغییر قبله را یهودیان از یک‌سو و تازه مسلمانان از سوی دیگر، طوری نقل مجالس کرده بودند که گویی دین فقط در مساله قبله خلاصه می‌شود را، به‌عنوان شأن نزول آیه آورده است و می‌نویسد: در این هنگام، خداوند فرمود: «نیکی تنها این نیست که هنگام نماز، روی خود را جانب مغرب و مشرق کنید، زیرا رو کردن به قبله، به ظاهر نماز مربوط است و باطن نماز، رو کردن به وجه‌الله است. پایه اصلی همه خوبی‌ها و نیکی‌ها، ایمان به مبدا و معاد و فرشتگان و عمل به احکام الهی و پیامبران است. و نیز انفاق به خویشان نیازمند و یتیمان و مستمندان و در راه ماندگان و سائلین و برای آزادی کسانی که دربندند و پایبندی به نماز و زکات و عمل به تعهدات و صبر در سرد و گرم زندگی است. کسانی که این صفات را در خود جمع کنند، متقی واقعی هستند. قابل توجه است که آیه کریمه، نیکی را در این دانسته است که انسان مومن، انفال مالی را در هر دو عرصه انفاق مستحب (اتی‌المال) و انفاق واجب (زکات)، ادا کند.»
ابوالفضل بهرام‌پور در تفسیر  آیه چهاردهم سوره مبارکه اعلی آورده است: «در این آیه، رستگاری با سه عامل صورت می‌گیرد. الف- یاد و نام خدا به پاکی از هرگونه آلودگی به شرک. ب- نماز خواندن ج- پالایش نفس از رذایل. بعضی برآنند که مراد از «تزکی»، دادن زکات فطره است. چراکه با پرداختن زکات، در واقع از تعلق انسان به مال دنیا کاسته شده و مقدمه‌ای برای تزکیه نفس می‌شود و آیه بعد هم به آن اشاره دارد.»
در خطبه‌ای امام موسی صدر، پرداخت زکات مال را پایانی بر وظیفه انسانی نمی‌داند و بر آن است که زکات مال، نماد و نشانه‌ای است از ضرورت پرداخت زکات در همه‌چیز. زکات سلامتی، زکات شادمانی، زکات جاه و مقام، زکات علم و... . چنانچه در احادیث نیز بر ارائه زکات علم «زکات العلم نشره» و همچنین بر زکات جاه و مقام تاکید شده است. امیرمومنان می‌فرمایند: «همان‌طور که خداوند زکات مال را بر شما واجب کرده، زکات جاه و مقام را نیز واجب ساخته است [که چون برادر دینی‌ات را مشکل پیش‌آید، جاه و مقام خویش را در حل آن به کار بندی.] (فرهنگ معارف و معاریف- ج6- ص42)
با توجه به ضرورت و لزوم پرداخت زکات در همه امور و عرصه‌هایی که آدمی در آن به کمال و نصاب رسیده است و نیز برای اینکه، وعده بند نخستین خود را وفا کرده باشیم، به سراغ این مفهوم در شعر شاعران کهن سرزمین‌مان می‌رویم. آنجا که زکات را درباره اموری غیر از مواردی که مشمول زکات می‌شوند و به آنها اشاره شد، مورد استفاده قرار داده‌اند.
مولوی در دیوان شمس در زکات «حسن و خوبی» می‌گوید:
ای سیمبر به من نظری کن زکات حسن/ کاین چشم من پر از در و رخسار از زرست
یا سیف فرغانی، دل ستان آورده است:
گاهی رخت خراج ستاند زماه و گاه /خورشید را زکات دهد از نصاب حسن
نیز سعدی می‌گوید:
آخر نگهی به سوی ما کن/ کین دولت حسن را زکات است
سعدی همچنین در زکات «لب لعل» می‌نویسد:
زکات لب لعلت را بسی طلبکارند/ میان این همه خواهندگان به من چه رسد
خاقانی شروانی نیز آورده است:
گه‌گه اگر زکات است، بوسه دهی به بنده ده/ تا به خراج وی زنم لاف عطای چون تویی
و یا مولانا می‌گوید:
برات عاشق نو کن رسید روز برات / زکات لعل ادا کن رسید وقت زکات
اندر زکات جمال نیز صائب تبریزی این چنین می‌سراید:
یوسف زکاروان تو غارت رسیده‌ای است / معمور کن جهان ز زکات جمال خویش
صائب در جای دیگری از دیوان اشعار خود در زکات تندرستی می‌نویسد:
زکات صحت جسم است، خسته پرسیدن / نگهبانی عمر است پیش پا دیدن
همچنین نیز دراین باره می‌گوید:
آخر به زکات تندرستی / فریاد دل شکستگان رس
صائب، زکات عشق را هم در نظر گرفته و دراین باره می‌نویسد:
از جنون مایه‌دار ماست شور نوبهار / از زکات عشق خود تعمیر مجنون کرده‌ایم
شرح ماجرای زکات، گرچه حدیثی است بلند، اما سخن از شمع و شکر، کوتاه می‌کنیم، چه آنکه با‌لطبع، جملگی حکایت زکات و فطره و زکات فطره در این مجال و در حوصله جست‌وجوی ما و طاقت شما نمی‌گنجد.
به قول حافظ:
این شرح بی‌نهایت کز زلف یار گفتند
حرفی ست از هزاران کاندر عبارت آمد

» سی ثانیه پای صحبت برایان تریسی :: ۱۳٩۳/۶/۳
» استاد گل احمدی از دیار کردستان :: ۱۳٩۳/۵/۴
» هرم وارونه در رسانه :: ۱۳٩۳/۴/٢
» تصاویر ساختمان جدید در فاطمی :: ۱۳٩۳/۳/٢۶
» استاد نبیان در ساختمان جدید :: ۱۳٩۳/۳/٢۶
» عکس بهاری با استاد بهبودی :: ۱۳٩۳/۳/٢۶
» عکس بهار 93 با استاد میرشاهی :: ۱۳٩۳/۳/٢۶
» عصاره آموزه‌های دمینگ :: ۱۳٩۳/۳/٢۵
» آشنایی با افکار دمینگ ... :: ۱۳٩۳/۳/٢۵
» آدرس ساختمان فاطمی :: ۱۳٩۳/۳/٢۵
» هرم سلسله مراتب نیازهای مازلو :: ۱۳٩۳/۳/٢۱
» کامل ترین تعریف رسانه سرد و گرم :: ۱۳٩۳/۳/٢۱
» داستان غم انگیز پایان گوبلز :: ۱۳٩۳/۳/٢۱
» دزفولی: قلبم را به یک نفر می دهم :: ۱۳٩۳/۳/٢۱
» از دهکده جهانی تا خانواده جهانی :: ۱۳٩۳/۳/٢۱

/ 0 نظر / 33 بازدید